De eerste schoolstrijd (1879–1884) was een intense politieke en morele strijd tussen de liberale regering van Walthère Frère-Orban en de katholieke kerk, met als centrum het lager onderwijs. De wet van 1 juli 1879, door de katholieken spottend de "ongelukswet" genoemd, verwijderde godsdienst uit het lesrooster van de officiële scholen. Als reactie hierop begonnen de bisschoppen hun eigen scholen op te richten en weigerden zij sacramenten aan diegenen die hun kinderen naar de "goddeloze" scholen stuurden. Deze strijd bereikte een hoogtepunt in 1884, toen de wet na een liberale verkiezingsnederlaag uiteindelijk weer werd ingetrokken. De kernvraag van deze controverse was al eeuwenoud: van wie is het kind? Is het van de staat of van de kerk?

La Trahison des images (Het verraad van de beelden) is een meesterwerk van de Belgische surrealist René Magritte, geschilderd in 1929. Het toont een realistisch afgebeelde pijp, met daaronder de intrigerende tekst 'Ceci n'est pas une pipe', wat vertaald betekent 'Dit is geen pijp'. Dit schilderij liegt niet in de traditionele zin; het stelt ons simpelweg voor de waarheid dat een geschilderde pijp geen echte pijp is, maar slechts een afbeelding ervan. Door deze schijnbare misleiding daagt Magritte ons uit om niet blindelings te geloven in wat we zien, maar om kritisch te reflecteren op de betekenis van beelden.

De onderwaterzetting van de IJzervlakte was een gecontroleerde inundatie waarmee het Belgische leger eind oktober 1914 de Duitse opmars aan de IJzer stopte. Door zeewater via de Ganzepoot in Nieuwpoort de polder in te laten stromen, werd een belangrijke strategische positie ingenomen. Dit gebeurde tussen de IJzer en de spoorwegberm Nieuwpoort-Diksmuide. Het succes van dit plan steunde op de deskundigheid van twee burgers: Karel Cogge, toezichter van de Noordwatering van Veurne, en Hendrik Geeraert, een binnenschipper uit Nieuwpoort. Hun kennis en ervaring waren onmisbaar voor deze kritieke operatie.

Henri Pirenne (1862–1935) was de Gentse historicus die België met zijn zevendelige Histoire de Belgique (1900–1932) een samenhangend verleden gaf, eeuwen ouder dan 1830. Tijdens de Eerste Wereldoorlog schreef hij als gedeporteerde, zonder archief, een geschiedenis van Europa. Zijn werk toont dat een historisch verhaal niet 'waar' wordt door zekerheid, maar door methode: bronkritiek, eerlijkheid over wat je niet weet en de bereidheid om je eigen verhaal te herzien.

Paul-Henri Spaak (1899–1972) was de Belgische socialist en minister van Buitenlandse Zaken die tussen 1955 en 1957 de onderhandelingen over een gemeenschappelijke Europese markt leidde. Het Verdrag van Rome is het verdrag dat op 25 maart 1957 de Europese Economische Gemeenschap (EEG) en Euratom oprichtte. Spaaks naam staat bovenaan de lijst van ondertekenaars: een klein land bleek een ideale bouwmeester, net omdat niemand het vreesde.

De bevrijding van Brussel was het einde van ruim vier jaar Duitse bezetting van de hoofdstad. Op zondagavond 3 september 1944, kort voor 20 uur, reden de eerste tanks van de Britse Guards Armoured Division de stad binnen, terwijl het Justitiepaleis nog brandde. De vreugde was enorm, maar de eerste weken van vrijheid toonden ook hoe dun de lijn is tussen recht en wraak.

Constant Permeke (1886–1952) woonde van 1909 tot 1912 in Sint-Martens-Latem, maar vond daar zijn eigen stijl nog niet: hij schilderde toen onder invloed van het luminisme van Emile Claus. Zijn zware, onopgesmukte boeren en vissers ontstonden pas na de Eerste Wereldoorlog, in Engeland, Oostende en vanaf 1929 in Jabbeke. Het Vlaams expressionisme, waarvan Permeke het boegbeeld werd, is een kunststroming uit de jaren 1920 die het landelijke leven schildert in donkere aardkleuren en vereenvoudigde, massieve vormen.

De zaak-Popelin was de rechtszaak van 1888–1889 waarin het hof van beroep van Brussel en daarna het Hof van Cassatie weigerden Marie Popelin toe te laten tot de eed van advocaat. Popelin was de eerste vrouw in België met een doctoraat in de rechten, en geen enkele wet sloot vrouwen uit van de balie. De rechters weigerden toch, op grond van traditie en de 'natuur' van de vrouw.

La Muette de Portici is een opera uit 1828 van de Franse componist Daniel Auber over een volksopstand in Napels. Na een voorstelling in de Brusselse Muntschouwburg op 25 augustus 1830 trok het publiek de straat op en begon het oproer dat uitmondde in de Belgische onafhankelijkheid. Toch ontketende de opera die revolutie niet per ongeluk: de woede bestond al, en de datum was vooraf aangekondigd.

Op 20 augustus 1914 trok het Duitse leger Brussel binnen zonder dat er één schot viel. Burgemeester Adolphe Max (1869–1939), een liberaal, liet de hoofdstad bewust niet verdedigen om een bloedbad te vermijden. De Duitse bezetting van Brussel duurde van 20 augustus 1914 tot november 1918. Max' overgave was geen onderwerping: vijf weken later werd hij gearresteerd omdat hij de bezetter bleef weerstaan.

Adolphe Quetelet (1796–1874) was een Gentse wiskundige, astronoom en statisticus die in 1835 de 'gemiddelde mens' (l'homme moyen) introduceerde. De gemiddelde mens is een fictief persoon wiens kenmerken het gemiddelde zijn van alle metingen in een bevolking. Met dat idee legde Quetelet de basis van de sociale statistiek en van de latere BMI, maar hij maakte het gemiddelde ook tot een maatstaf waaraan individuen werden afgemeten.

Vrij onderzoek is het principe dat elke opvatting getoetst mag worden aan rede en bewijs, zonder dat een kerk of een staat het laatste woord heeft. Op 20 november 1834 openden de Brusselse advocaat Pierre-Théodore Verhaegen (1796–1862), samen met Auguste Baron, de Université libre de Belgique: de voorloper van de ULB en de VUB, en een liberaal antwoord op de katholieke universiteit die de bisschoppen dat jaar in Mechelen stichtten. Het woord ‘vrij onderzoek’ zelf gebruikte Verhaegen pas twintig jaar later.

Henri Pirenne (1862–1935) was the Ghent historian whose seven-volume Histoire de Belgique (History of Belgium, 1900–1932) gave the country a coherent past reaching centuries before 1830. During the First World War, as a deportee without access to any archive, he wrote a history of Europe. His work shows that a historical story does not become 'true' through certainty but through method: source criticism, honesty about what you don't know, and a willingness to revise your own story.

Paul-Henri Spaak (1899–1972) was the Belgian socialist and foreign minister who chaired the negotiations for a European common market between 1955 and 1957. The Treaty of Rome is the treaty signed on 25 March 1957 that created the European Economic Community (EEC) and Euratom. Spaak's name heads the list of signatories: a small country turned out to be the ideal architect, precisely because nobody feared it.

The liberation of Brussels ended more than four years of German occupation of the Belgian capital. On Sunday evening, 3 September 1944, shortly before 8 p.m., the first tanks of the British Guards Armoured Division rolled into the city while the Palace of Justice was still burning. The joy was immense, yet the initial weeks of freedom also revealed the fragile boundary between justice and revenge.

Constant Permeke (1886–1952) lived in Sint-Martens-Latem from 1909 to 1912 but did not find his style there: at the time he painted under the spell of Emile Claus's Luminism. His heavy, unvarnished depictions of farmers and fishermen emerged only after the First World War, in England, Ostend, and, from 1929, Jabbeke. Flemish Expressionism, the movement Permeke came to lead, is a 1920s Belgian art movement that painted rural life in dark earth tones and simplified, massive forms.

The Popelin affair was the 1888–1889 legal case in which the Brussels Court of Appeal, and then Belgium's Court of Cassation, refused to let Marie Popelin take the lawyer's oath. Popelin was the first woman in Belgium to earn a doctorate in law, and no Belgian law excluded women from the bar. The judges refused anyway, citing tradition and the "nature" of women.

La Muette de Portici is an 1828 opera by the French composer Daniel Auber about a popular uprising in Naples. After a performance at the Théâtre de la Monnaie in Brussels on 25 August 1830, the audience poured into the streets and started the riots that led to Belgian independence. Yet the opera did not set off that revolution by accident: the anger was already there, and the date had been announced in advance.