Technologische paniek eind 2026: van kleitablet tot p(doom)

Wat is technologische paniek?

Technologische paniek (of technopanic) is een collectieve reactie waarbij een nieuwe technologie wordt gezien als een bedreiging voor ons denken, onze banen of onze beschaving. Het verloop is voorspelbaar. Eerst is er fascinatie, dan alarm en overdrijving, daarna regulering en uiteindelijk gewenning. Achttien maanden geleden schreef ik hierover een column. Sindsdien is het volume paniek flink omhooggedraaid.

Waarom laait de AI-doemdiscussie in september 2026 zo hevig op?

Dit keer komen de waarschuwingen uit de AI-labs zelf. Onderzoeker Jacob Coxon nam ontslag bij Anthropic en plaatste een post die meer dan 110 miljoen keer werd bekeken op X, waarin hij de grote labs beschuldigde van het gokken met onze levens. Evan Hubinger, die bij Anthropic het Alignment Science-team leidt, steunde hem publiekelijk en schatte de kans op menselijke uitsterving binnen tien jaar op meer dan 10%.

Daarna ging het snel. Anthropic-CEO Dario Amodei vond dat de sector moest vertragen, en waarschuwde dat een zwerm AI-agents binnen zes maanden tot een jaar het internet zou kunnen overnemen als bedrijven niet meer tijd in beveiliging steken. Senator Bernie Sanders stelde een verbod op superintelligentie voor.

Sceptici merkten fijntjes op dat dit alles gebeurde enkele weken voor een beursgang die Anthropic op 2.000 miljard dollar zou kunnen waarderen. Is angst dan een vorm van marketing? Meredith Whittaker van Signal noemde zulke existentiële doemverhalen eerder al spookverhalen die in feite reclame maken voor een technologie die maar een handvol bedrijven bezit.

Laten we even afstand nemen, want dit script hebben we al eerder gelezen.

Wat vreesde Socrates van het schrift?

Socrates vreesde dat het gebruik van schrift ons geheugen zou uithollen. Het schrift was toen al oud: de Sumeriërs krasten hun boekhouding rond 3200 v.Chr. in kleitabletten. Toch waarschuwt Socrates in Plato’s Phaedrus dat geschreven tekst vergetelheid brengt, en dat hij zich niet kan verdedigen als je er vragen aan stelt. De ironie is dat we zijn kritiek alleen kennen omdat Plato deze opschreef.

Socrates voorspelde dus níet dat schrijven een marginale hobby zou blijven. Zijn zorg ging over het verschil tussen informatie hebben en iets echt begrijpen. Eerlijk gezegd is dat een vraag die we vandaag terecht aan chatbots stellen.

Waarom was de boekdrukkunst zo bedreigend?

De drukpers brak het informatiemonopolie. Tegen 1500 waren er zo’n 30.000 verschillende werken gedrukt, in een geschatte oplage van acht miljoen exemplaren. De Kerk antwoordde in 1559 met de Index van verboden boeken.

Al in 1545 klaagde de Zwitserse geleerde Conrad Gessner over een verwarrende en schadelijke overvloed aan boeken. Informatie-overload is dus bijna vijfhonderd jaar oud. Het resultaat van al die boeken was niet de ondergang, maar de Reformatie, de wetenschappelijke revolutie en de Verlichting.

Waren de luddieten een tegenstander van technologie?

Niet echt. De luddieten (1811-1816) waren geschoolde textielarbeiders. Ze vernielden de machines van fabrikanten die de lonen drukten en vakmanschap omzeilden. Hun strijd ging over de vraag wie de winst van de machine opstreek, niet over de machine zelf.

James Watts efficiënte stoommachine (patent in 1769) bracht welvaart. Maar de gewone arbeider merkte daar pas iets van na decennia van kinderarbeid, krottenwijken en vakbondsstrijd. Dat is precies het AI-debat van vandaag. De vraag is niet “machine ja of nee”, maar “wie profiteert en wie betaalt”.

Hoe werd de radio slachtoffer van een mediapaniek?

In 1938 zond Orson Welles zijn hoorspel The War of the Worlds uit. Volgens de legende sloeg half Amerika in paniek. Historici vonden later weinig bewijs voor massahysterie. Kranten, die de radio als concurrent zagen, bliezen het verhaal op om het nieuwe medium als gevaarlijk af te schilderen. De paniek over de paniek was dus zelf een mediapaniek. Houd dat in gedachten bij de volgende virale AI-kop.

Wat leert de atoomangst ons over AI?

De atoomangst leert dat de publieke opinie kan kantelen, in beide richtingen. In de jaren vijftig was kernenergie dé energiebron van de toekomst. Tijdens de Koude Oorlog werd ze het symbool van vernietiging. België besliste in 2003 om uit kernenergie te stappen, en de Kamer schrapte die kernuitstapwet na 22 jaar weer. Dat gebeurde op 15 mei 2025. De slinger zwaait altijd terug.

Er is ook een opvallende parallel. Overheden behandelen AI steeds vaker als een strategisch goed. In juni 2026 moest Anthropic de toegang tot zijn nieuwe modellen Claude Fable 5 en Mythos 5 tijdelijk opschorten om te voldoen aan Amerikaanse exportcontroles. Die controles werden eind juni weer opgeheven. Zulke maatregelen kenden we tot nu toe vooral van nucleaire technologie.

Was de paniek rondom Y2K verspilde energie?

Wereldwijd werd er naar schatting 300 tot 500 miljard dollar uitgegeven om de millenniumbug te verhelpen. Op 1 januari 2000 liep er weinig mis, grotendeels omdat duizenden programmeurs het probleem op tijd hadden opgelost.

Dat heet de preparedness paradox: goede voorbereiding maakt een risico achteraf onzichtbaar, waardoor het lijkt alsof de waarschuwers overdreven. Voor AI is dat een cruciaal inzicht. Als het veiligheidsonderzoek slaagt, lachen we over twintig jaar misschien met de doemdenkers van 2026. Dat bewijst dan nog niet dat ze ongelijk hadden.

Kost AI ons onze banen?

Voorlopig kost AI ons vooral taken, en dan vooral die van starters. Het World Economic Forum voorspelde in 2020 dat er tegen 2025 85 miljoen banen zouden verdwijnen en 97 miljoen nieuwe zouden bijkomen. 2025 is intussen voorbij, en de massawerkloosheid bleef uit. De recentste WEF-prognose rekent tot 2030 met 170 miljoen nieuwe en 92 miljoen verdwenen banen.

De cijfers van 2026 zijn genuanceerd:

• Een studie van Anthropic-economen uit maart 2026 vond geen meetbare stijging van de werkloosheid bij werknemers in sterk blootgestelde beroepen sinds de lancering van ChatGPT.
• Het International AI Safety Report 2026 meldt wel dat jongere werknemers in AI-gevoelige jobs in de VS minder werk vinden, terwijl het bij oudere werknemers stabiel bleef of steeg.
• Volgens PwC’s AI Jobs Barometer van juni 2026 groeit het personeelsbestand sneller bij bedrijven die AI het best benutten, en steeg de loonpremie voor AI-vaardigheden tot 62%.
• Een enquête van S&P Global toont wel voor het eerst een licht negatief netto-effect op de tewerkstelling.

De conclusie: geen apocalyps, wel een verschuiving. En wie net begint, heeft het het lastigst.

Is AI deze keer écht anders?

Gedeeltelijk wel. Geen enkele eerdere technologie kon zelfstandig plannen, code schrijven of andere systemen aansturen. Het afstemmingsprobleem (alignment) is een reëel wetenschappelijk vraagstuk, geen Hollywoodfantasie. De vraag is hoe je ervoor zorgt dat een steeds capabeler systeem doet wat we bedoelen.

Toch verschillen de experts enorm van mening:

• Een bevraging onder ongeveer 2.700 AI-onderzoekers resulteerde in een gemiddelde kans op een catastrofale gebeurtenis (p(doom)) van 5%.
• Nobelprijswinnaar Geoffrey Hinton schat de kans op uitsterving door AI op 10 tot 20%.
• Yann LeCun zei dat de meeste AI-onderzoekers op zulke doemprofetieën reageren met een facepalm.
• Wie AI als ‘normale technologie’ ziet, zoals elektriciteit en internet, onderschat de impact niet. Het tempo van de verandering wordt volgens die visie wel bepaald door de verspreiding, die afgeremd wordt door instellingen, economie en menselijke aanpassing.
• p(doom) is bovendien geen meting. Het is een subjectief gevoel dat in een getal wordt gegoten. Dat getal wekt de indruk van precisie, terwijl het vooral onzekerheid uitdrukt.

Wat leert de geschiedenis ons over AI-paniek?

De geschiedenis geeft ons vijf lessen:

1. Angst is voorspelbaar. Door de negativiteitsbias overschatten we dreigingen en onderschatten we ons eigen aanpassingsvermogen.

2. Paniek verkoopt. Dat gold voor de kranten in 1938 en de consultants in 1999, en misschien ook voor beursgangen in 2026.

3. De echte strijd gaat over verdeling. Net als bij de luddieten gaat het om de vraag wie deelt in de winst.

4. Voorbereiding is geen overdrijving. Y2K leert dat waarschuwingen hun eigen gelijk kunnen uitwissen.

5. Aanpassing is de regel. Van kleitablet tot chatbot hebben we telkens geleerd om met nieuwe technologie te leven en erdoor te groeien.

Als AI-optimist blijf ik erbij: de toekomst wordt niet beslist door wie het hardst roept, maar door wie het verstandigst bouwt, reguleert en bijleert.

Veelgestelde vragen bij deze column

Wat betekent p(doom)?

p(doom) is de subjectief geschatte kans dat AI leidt tot de uitsterving van de mensheid of tot een blijvend verlies van menselijke controle. Het is een inschatting, geen berekening.

Wat is de preparedness paradox?

Dat is het fenomeen waarbij een geslaagde preventie een risico achteraf overdreven doet lijken, zoals bij Y2K.

Verdwijnen er banen door AI?

De cijfers van 2026 tonen geen algemene stijging van de werkloosheid. Wel zijn er minder instapjobs in beroepen die sterk aan AI blootgesteld zijn.

Moet ik me zorgen maken over AI?

Waakzaamheid is gezond, paniek niet. Investeer in AI-vaardigheden en volg het beleidsdebat met een kritische blik.

Rudi D'Hauwers - AI-optimist - 27 september 2026

Disclaimer: dit document bevat deels AI-gegenereerde inhoud. Alle intellectuele input en redactionele controle berusten bij de auteur. De geuite standpunten en meningen zijn persoonlijk en weerspiegelen mijn eigen visie.

Wil je echt weten hoe AI jou kan helpen in je organisatie?

AI Nation maakt AI eindelijk werkbaar voor jouw KMO in 2026: begrijpbaar, betaalbaar én volledig in lijn met GDPR en de EU AI Act.

Met praktijkgerichte trainingen bouw je AI-reflexen op in je team, zodat iedereen AI veilig en slim inzet in de dagelijkse werking. Daarna helpt AI Nation je om “Yesterwork” te elimineren met je eerste digitale collega: een AI-agent die repetitieve administratie, voorbereiding en opvolging uit handen neemt.

Via een duidelijke AI-roadmap en governance wordt AI Nation je vaste partner die richting geeft, risico's beperkt en je AI-werking laat groeien, zodat de investeringen duurzaam renderen. Juist daarom moet je vandaag starten: wie nu leert door te doen, bouwt in 2026 een concurrentievoordeel op dat laatkomers niet meer inhalen.

Contacteer vandaag nog Ann-Jo Jacobs voor een eerste gesprek: ann-jo.jacobs@the-ai-nation.com