De fatale weeffout in het Chinese wonder: waarom de gezel de meester nooit tegenspreekt

In de Wetstraat is politiek topsport in eindeloos vergaderen, water bij de wijn doen en samenwerken met tegenstanders om tot een oplossing te komen waar iedereen een beetje (maar niemand helemaal) tevreden mee is.. Wie in Vlaanderen of op federaal niveau iets wil bereiken, moet kunnen schipperen, coalities smeden en water bij de wijn doen tot er van de wijn weinig meer overblijft dan een flauw afkooksel. Een politicus met ambitie heeft een dik vel nodig, een eigen achterban en het vermogen om met iedereen koffie te drinken zonder zijn ziel volledig te verkopen. We klagen vaak over onze particratie, over de traagheid van het compromis en de eindeloze stoelendans van postjes. Maar diep vanbinnen koesteren we het idee dat, uiteindelijk, competentie komt bovendrijven. Dat de minister op zijn minst het dossier kent.

Vergeet dat alles als u naar Beijing kijkt.

In het China van Xi Jinping is het vermogen om zelfstandig na te denken of een eigen profiel op te bouwen geen troef, maar een doodvonnis. Het moderne China wordt niet gerund als een complexe Belgische coalitie, maar als een klassieke Kung Fu-film uit de jaren zeventig. U kent het archetype wel: de oude, ongenaakbare meester (Sifu) op de mistige bergtop, omringd door leerlingen (Tu) die jarenlang zwijgend de vloer schrobben, emmers water de berg op sjouwen en klappen incasseren, hopend op één goedkeurend knikje.

Dit is de wereld van de Shi-Tu (Meester-Gezel) relatie. Het is het enige HR-beleid dat er in de Chinese Communistische Partij (CCP) echt toe doet. En in het huidige China is er maar één Meester: Xi Jinping.

De angst van de Keizer

Om te snappen waarom Xi zich omringt met ja-knikkers, moet u begrijpen hoe eenzaam het is aan de top van een leninistisch systeem. Als een Vlaamse partijvoorzitter verkiezingen verliest, wordt hij weggepromoveerd naar een Europese instelling, wordt hij burgemeester van een provinciestad of gaat hij in een raad van bestuur zitten. In een autocratie is "verliezen" geen optie. Macht is binair: je hebt het, of je zit in de gevangenis.

Xi Jinping, getekend door de chaos van de Culturele Revolutie waarin zijn eigen vader werd gezuiverd, hanteert daarom een simpele, brute logica: competentie is gevaarlijk. Iemand die briljant is, kan ook briljant tegen je samenzweren. Iemand met een eigen machtsbasis is een potentiële Brutus. Maar iemand die zijn hele carrière aan jou te danken heeft? Iemand die zonder jou een niemand zou zijn? Die persoon gaat voor je door het vuur.

De afgelopen tien jaar heeft Xi de partijtop systematisch gezuiverd van rivaliserende facties – zoals de technocraten van de voormalige president Hu Jintao – en vervangen door zijn eigen "Gezellen". Analisten noemen dit de Xi Jia Jun, het "Familieleger van Xi". Ik noem ze liever: de mannen die ooit zijn aktetas droegen.

Van paraplu-drager tot premier

Het ultieme voorbeeld van dit fenomeen is Li Qiang, de huidige nummer twee van China en Premier van de Volksrepubliek. Zijn benoeming vorig jaar stuurde een schokgolf door de financiële markten, en terecht.

Bekeken door een Westerse bril is zijn CV onbegrijpelijk. Li Qiang had nooit eerder als vice-premier in Beijing gediend, decennialang een ongeschreven vereiste voor de topbaan. Hij staat niet bekend als een economisch wonderkind of een visionair denker. Sterker nog, hij was de man verantwoordelijk voor de desastreuze coronalockdown van Shanghai in 2022. Twee maanden lang ging de economische motor van China op slot, leed de bevolking honger en werden huisdieren afgemaakt. In elk normaal land zou zo’n flater leiden tot een parlementaire onderzoekscommissie en een roemloos ontslag.

Maar Li Qiang had een troefkaart die alle blunders overtroeft: hij was tussen 2004 en 2007 de Mishu van Xi Jinping.

Een Mishu is officieel een secretaris of stafchef. In de Belgische politiek kennen we de macht van de kabinetschef, de schaduwfiguur die de minister stuurt en de lijnen uitzet. Maar in China is de Mishu meer: hij is een kruising tussen een butler, een vertrouweling, een bodyguard en een aangenomen zoon. Toen Xi partijsecretaris was in de provincie Zhejiang, was Li Qiang zijn schaduw. Hij schreef de speeches, filterde de bezoekers, regelde de agenda en hield – letterlijk – de paraplu vast als het regende.

In die jaren ontstond een band sterker dan staal. Xi weet dat Li Qiang geen eigen machtsbasis heeft; zijn macht is geleend. Als Xi valt, is Li Qiang niets meer. Dat maakt hem in de ogen van Xi de perfecte premier. Niet omdat hij de economie kan redden, maar omdat hij de Meester nooit zal verraden. Li Qiang slaagde voor de ultieme test tijdens de lockdown van Shanghai: hij verkoos loyaliteit aan de onmogelijke orders van de Meester boven de realiteit op de grond.

De dood van de technocraat

Jarenlang leefde in het Westen het idee dat China, ondanks zijn autoritaire trekjes, de ultieme meritocratie was. Een land bestuurd door ingenieurs en technocraten die zich via keiharde concurrentie naar de top hadden gewerkt. "Ze zijn misschien niet democratisch," zeiden we dan met een mengeling van afschuw en bewondering, "maar ze krijgen dingen wel gedaan."

Die tijd is voorbij. Wie vandaag naar de top van de Chinese machtspiramide kijkt, ziet geen regering van de slimsten, maar een regering van de veiligsten. We zijn getuige van een proces van "negatieve selectie".

In een gezond systeem worden de meest competente mensen gepromoveerd. In het Shi-Tu systeem van Xi worden de meest bedreigende mensen gewied, en blijven de meest volgzame over. Het resultaat is een echokamer van jewelste.

Kijk naar de rest van het Permanent Comité, het machtigste orgaan van de Partij. Het lijkt wel een reünie van oud-collega's uit de provincies Fujian en Zhejiang, waar Xi jarenlang werkte voor hij naar Beijing kwam. Neem Cai Qi, de man die nu feitelijk de ideologische waakhond van de partij is. Ook hij diende jarenlang onder Xi in de provincies. Cai staat bekend als een intellectueel lichtgewicht, maar als een pitbull in de uitvoering. Toen Xi wilde dat Beijing "opgeruimd" werd, joeg Cai Qi in hartje winter tienduizenden arbeidsmigranten de stad uit. Wreed? Zeker. Onpopulair? Absoluut. Maar het was precies wat de Meester wilde.

Dit is de kern van de Meester-Gezel relatie: de Gezel maakt de vuile handen, zodat de Meester schoon blijft. Het is een systeem van Bao (wederkerigheid). De Meester biedt bescherming; de Gezel biedt blinde gehoorzaamheid.

De prijs van de stilte

Is dit erg? Voor Xi Jinping voelt het ongetwijfeld veilig. Geen interne oppositie, geen lastige coalitiepartners, geen compromissen à la belge. Zijn wil is wet. Hij hoeft niet meer over zijn schouder te kijken of er een rivaal met een dolk klaarstaat.

Maar voor China – en voor de wereldeconomie – is het levensgevaarlijk. Een Meester-Gezel relatie heeft één fundamenteel gebrek: de leerling corrigeert de meester nooit.

Vroeger, onder leiders als Jiang Zemin of Hu Jintao, was er nog ruimte voor intern debat. Er waren verschillende facties die elkaar in evenwicht hielden. Als een beleidsplan waanzinnig was, was er altijd wel een rivaal die op de rem trapte. Die remmen zijn weg.

Als Xi besluit dat het een goed idee is om de tech-sector aan banden te leggen, miljarden te pompen in onrendabele staatsbedrijven, of om Poetin onvoorwaardelijk te steunen, zal geen enkele Gezel zeggen: "Zeg baas, is dat wel verstandig?" Nee, de Gezel zegt: "Briljant inzicht, Grote Roerganger! We voeren het dubbel zo hard uit."

We zien nu een China dat bestuurd wordt zonder remmen. De interne feedback-loops zijn kapot. De signalen van de werkvloer bereiken de top niet meer, omdat elke laag in de bureaucratie doodsbang is om slecht nieuws te brengen aan zijn beschermheer. Het beleid zwabbert. We zagen het bij het abrupte, onvoorbereide einde van het Zero-Covid beleid, en we zien het nu bij de haperende aanpak van de vastgoedcrisis. De mannen aan de macht zijn geselecteerd op hun ruggengraatloosheid richting de leider, niet op hun ruggengraat richting de realiteit.

De vloek van de opvolging

Bovendien creëert dit feodale systeem een enorm langetermijnprobleem. In een relatie die draait om één absolute Meester, is er geen plaats voor een Kroonprins.

Xi heeft geen opvolger aangewezen. Waarom niet? Omdat het aanwijzen van een opvolger direct een nieuwe machtspool zou creëren. Als Xi een jong, getalenteerd politicus naar voren zou schuiven, zouden al die ambitieuze Gezellen ineens naar die nieuwe figuur gaan kijken. "Misschien moet ik zijn tas gaan dragen," zouden ze denken. En dat kan Xi niet gebruiken.

Dus zitten we met een wereldmacht die balanceert op het hoofd van één man, omringd door loyale boekhouders en voormalige secretaresses, zonder plan B. Het is een piramide die op zijn kop staat.

Voorlopig werkt het. De controle is totaal. De dissidenten zijn stil, de rivalen zitten vast of zijn met pensioen, en de Mishu's besturen het land. Maar schijn bedriegt. Een systeem dat drijft op persoonlijke loyaliteit in plaats van op institutionele regels, is zo broos als Chinees porselein. Zolang de Meester er is, houdt hij de scherven bijeen. Maar de dag dat hij wegvalt, blijven we achter met een leger van lakeien die nooit hebben geleerd hoe ze zelf moeten beslissen.

De les voor Vlaanderen

Wat betekent dit voor ons? Voor de Vlaamse ondernemer die zaken doet met China, of voor de politicus die probeert het land te doorgronden?

Het betekent dat we onze bril moeten bijstellen. We moeten stoppen met China te zien als een onfeilbare economische machine die alles tien stappen vooruit plant. We hebben te maken met een regime dat steeds introverter, paranoïder en inefficiënter wordt. Het Shi-Tu systeem werkt fantastisch om de macht te grijpen, maar het is desastreus om een moderne economie te besturen. Het verstikt innovatie, want innovatie vereist tegendraadsheid. En tegendraadsheid is in het huidige Beijing synoniem met verraad.

Als u zaken doet met China, onthoud dan dit: titels zeggen niets. Een "Minister" is slechts een uitvoerder. Een CEO van een staatsbedrijf is slechts een marionet. In het China van vandaag telt maar één vraag: Wie was jouw Meester toen je nog niemand was? Als het antwoord niet "Xi Jinping" is, wens ik u veel succes. U zult het nodig hebben.

En voor de ambitieuze jonge Vlaming die droomt van een carrière in de internationale politiek? Vergeet dat diploma van de Vlerick School of het Europacollege. Zoek een krachtige baas, koop een stevige paraplu, en zorg dat u altijd, maar dan ook altijd, twee stappen achter hem loopt.

Rudi D'Hauwers - AI-optimist - 6 januari 2026

Disclaimer: dit document bevat deels AI-gegenereerde inhoud. Alle intellectuele input en redactionele controle berust bij de auteur. De geuite standpunten en meningen zijn persoonlijk en weerspiegelen mijn eigen visie.

FAQ: De Meester-Gezel relatie in de Chinese Politiek

1. Is dit "Meester-Gezel" systeem niet gewoon een ander woord voor corruptie?

Niet helemaal. In het Westen zien we vriendjespolitiek vaak als corruptie, maar in China is de Shi-Tu relatie eerder een overlevingsmechanisme. Het is de informele "lijm" die het systeem bij elkaar houdt. Zonder onafhankelijke rechtbanken of transparante regels is een persoonlijke band met een machtige beschermheer de enige manier om dingen gedaan te krijgen en jezelf te beschermen tegen politieke zuiveringen. Het leidt vaak tot corruptie, maar het doel is politieke veiligheid en controle.

2. Waarom is Li Qiang zo'n controversiële keuze als premier?

Omdat hij breekt met de traditie van meritocratie. Vóór Xi Jinping moest een premier zich bewijzen door succesvol een grote provincie te besturen én ervaring op te doen als vice-premier in Beijing. Li Qiang sloeg die cruciale laatste stap over. Bovendien was zijn bestuur van Shanghai tijdens de coronalockdown objectief gezien een ramp. Zijn promotie bewijst dat loyaliteit aan Xi nu zwaarder weegt dan competentie of economische resultaten.

3. U schrijft dat er geen opvolger is. Wat gebeurt er als Xi Jinping morgen plotseling wegvalt?

Dat is het nachtmerriescenario voor de Partij en de wereld. Omdat Xi geen "kroonprins" heeft aangewezen en alle potentiële rivalen heeft uitgeschakeld, is er geen duidelijk opvolgingsmechanisme. Dit zou kunnen leiden tot een machtsvacuüm en een brute interne machtsstrijd tussen de verschillende facties binnen zijn eigen "familieleger". De stabiliteit die Xi nu uitstraalt, is dus zeer broos omdat ze volledig aan zijn persoon hangt.

4. Heeft dit systeem ook voordelen? China groeit toch nog steeds?

Het voordeel is daadkracht op de korte termijn. Omdat er geen "eindeloos vergaderen, water bij de wijn doen en samenwerken met tegenstanders om tot een oplossing te komen waar iedereen een beetje (maar niemand helemaal) tevreden mee is." is, kan Xi beslissingen (zoals investeringen in groene energie of elektrische auto's) razendsnel doorvoeren. Iedereen marcheert in dezelfde richting. Het nadeel is dat als de beslissing fout is (zoals het Zero-Covid beleid), er geen correctiemechanisme is. Het land blijft dan op volle snelheid de verkeerde kant op rennen totdat de schade enorm is.

5. Wat betekent dit concreet voor Vlaamse bedrijven die zaken doen met China?

Het betekent dat het politieke risico enorm is toegenomen. Vroeger kon je vertrouwen op rationele economische beslissingen van technocraten. Nu kan een bedrijfstak van de ene op de andere dag worden weggevaagd als het niet in het ideologische plaatje van Xi past. Vlaamse ondernemers moeten beseffen dat hun Chinese partners, hoe hooggeplaatst ook, slechts uitvoerders zijn. De echte beslissingsmacht ligt bij een zeer kleine, gesloten kring rond Xi, die steeds moeilijker te lezen is.