Dwaalwegen: van kaarten naar kompassen

Er zijn kaarten en er zijn kompassen. Kaarten vertellen je waar je bent en waar je naartoe moet. Kompassen wijzen een richting aan, maar laten de route aan jou over. Deze bundel van op zich staande columns is een kompas zonder vaste bestemming, een uitnodiging om te dwalen door wijn, kunst en reizen en daarbij te ontdekken dat verdwalen soms de beste manier is om iets te vinden.

Dwaalwegen zijn paden die je niet meteen herkent als shortcuts naar een doel. Ze kronkelen, nemen omwegen, lijken soms nergens naartoe te leiden. Maar wie ze volgt, leert anders kijken. Een zijstraatje in een oude stad onthult een vergeten plein. Een onbekende wijn uit een vergeten streek opent een smaakwereld die je nooit had kunnen voorspellen. Een schilderij waar je toevallig voor blijft staan, omdat de museumzaal daarna gesloten is, blijkt het hoogtepunt van je dag. Dwaalwegen zijn geen vergissingen. Ze zijn een methode.

Waarom een combinatie van wijn, kunst en reizen?

Deze drie werelden lijken op het eerste gezicht gescheiden. Wijn hoort bij de zintuigen, kunst bij het oog en de geest, reizen bij de voeten en de atlas. Maar wie goed kijkt, ziet dat ze elkaar voortdurend raken. Een landschap dat je bezoekt, draagt de sporen van eeuwen wijnbouw: de terrassen aan de Moezel, de steile hellingen van de Douro, de eindeloze wijngaarden van de Kaap. Een kunstwerk toont je hoe mensen vroeger keken naar wat we nu drinken: stilleven met druiven, boeren die wijn persen, feestvierders met glazen in de hand. En reizen zonder wijn of kunst? Dat is als een boek lezen waarin alle bijvoeglijke naamwoorden zijn weggelaten: technisch mogelijk, maar wezenlijk armer.

Wijn is cultuur in vloeibare vorm. Elke fles draagt een verhaal: van grondsoort en klimaat, van traditie en rebellie, van families die generaties lang dezelfde druiven verbouwen of juist experimenteren met nieuwe stijlen. Je drinkt nooit alleen maar alcohol en water. Je drinkt tijd, plaats, keuzes. Een Bourgogne smaakt anders dan een Barolo, niet alleen omdat de druif verschilt, maar omdat de mensen die hem maken anders naar de wereld kijken. Wijn is geografie in een glas.

Kunst is het tegenovergestelde en toch hetzelfde. Waar wijn verdwijnt zodra je hem drinkt, blijft kunst staan. Maar kunst verandert ook, afhankelijk van wie kijkt en wanneer. Een schilderij uit de zeventiende eeuw is niet hetzelfde voor iemand die het in 1650 zag als voor ons vandaag. Wij zien andere kleuren, andere accenten, andere verwijzingen. Kunst is een stilstaand moment dat nooit stilstaat. En net als wijn vraagt kunst om traagheid: je moet tijd nemen, blijven kijken, laten bezinken.

Reizen brengt beide samen. Wie reist, drinkt en kijkt op plekken waar anderen dat voor hem deden, eeuwen geleden of vorige week. Reizen is herhaling en uniciteit tegelijk. Je loopt dezelfde straten als generaties voor je, maar jouw blik is nieuw. De stad verandert niet, maar jij wel. En dus is elke reis ook een innerlijke reis: je leert niet alleen over de wereld, maar ook over jezelf, over wat je ziet en wat je mist, over wat je herkent en wat je bevreemdt.

Het principe van de dwaalweg

Deze columns volgen geen lineair traject. Ze springen van tijd en plaats, van smaak naar beeld, van persoonlijke ervaring naar historisch feit. De ene keer sta je in een wijngaard in Stellenbosch, de andere keer in een museum in Brugge, dan weer aan tafel met een glas Châteauneuf-du-Pape terwijl buiten de mistral raast. Er is geen vast beginpunt, geen eindpunt, geen verplichte volgorde.

Dat is opzettelijk. Want zo werkt ervaring zelf ook. Herinneringen aan reizen komen niet terug in chronologische volgorde. Ze lichten op als flitsen: een geur die een stad terugbrengt, een smaak die een gesprek oproept, een kleur die een gevoel herleeft. Wat we onthouden van een reis is nooit de route, maar de momenten waarop we verdwaalden en daardoor iets vonden wat we niet zochten.

Meditaties en variaties

Elke column is een meditatie: een stilstaan bij één plek, één wijn, één beeld, één idee. Geen haast, geen afvinklijst. Beschouwen, bevragen, laten bezinken. Wat proef je werkelijk in een glas wijn? Wat zie je echt als je naar een schilderij kijkt en wat projecteer je erop? Hoe verandert een stad als je er de tweede keer komt, of de tiende keer?

Tegelijk zijn het variaties. Thema's keren terug in andere gedaanten. Licht in een glas witte wijn, in een Vlaamse Primitief, in de late namiddag op een Toscaans plein. Tijd in de rijping van een wijn, in de verflagen van een gerestaureerd kunstwerk, in de geschiedenis die een reisgids verzwijgt. Stilte tussen slokken, tussen museumbezoekers, tussen steden.

De lezer die meerdere columns zal lezen, zal merken dat er echo's ontstaan, geen systeem, maar wel patronen. Een motief dat in één stuk opduikt, resoneert in een ander. Een streek die je als wijngebied leerde kennen, blijkt ook een kunstcentrum. Een kunstenaar die je in een museum ontdekte, schilderde precies het landschap waar je vorige zomer doorheen reed. Zo wordt de bundel zelf een netwerk van dwaalwegen: geen enkele route verplicht, maar alle routes verbonden.

Laat ons samen dwalen

Deze columns zijn voor lezers die bereid zijn mee te dwalen. Wie een wijngids zoekt met puntensystemen, zal teleurgesteld raken. Wie een kunstgeschiedenis wil met jaartallen en stromingen, moet elders zijn. Wie een reisgids verwacht met praktische tips en openingsuren, zal gefrustreerd worden.

Maar wie wil stilstaan bij wat een glas wijn doet met je smaakgeheugen? Bij wat er gebeurt als je voor een schilderij blijft staan dat je niet meteen begrijpt? Bij de magie van verdwalen in een stad en daardoor een café te vinden waar je anders nooit was beland? Net voor die lezer zijn deze columns bedoeld.

Dit is geen atlas. Het is een uitnodiging. Volg de dwaalwegen mee, of kies je eigen omwegen. Laat je verrassen door verbanden die niet meteen logisch lijken. Proef, kijk, reis: langzaam, opnieuw, anders. En ontdek dat het nutteloze dwalen misschien het nuttigste is wat je kunt doen.

Want wie alleen de rechte weg volgt, komt aan waar hij wilde zijn. Wie dwaalt, komt ergens waar hij niet wist dat hij naartoe moest.

Rudi D'Hauwers - AI-optimist

Over het schrijfproces: de columns van Dwaalwegen zijn geschreven met behulp van AI. Elk stuk ontstaat in dialoog: mijn ideeën, ervaringen en inzichten vormen het vertrekpunt, AI helpt bij het uitwerken en verwoorden. Het resultaat is een samenwerking tussen menselijke nieuwsgierigheid en technologische mogelijkheden — zelf een dwaalweg waar ik nog leer van.